از حمام شیخ بهایی چه می دانید
حمام شیخ بهایی یکی از آثار ارزشمند ملی است که جلوه ی دیگری از هوش و نبوغ این دانشمند بزرگ را نشان می دهد. این حمام با مهندسی عجیبی و اسرار آمیزی در ۱۰۲۵ق در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده و با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳ در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
این حمام یک سیستم پیچیده مهندسی دارد که قادر است به مدت طولانی تنها با یک شمع روشن بماند. این شمع تا اواسط دوره پهلوی روشن بود اما پس از آن گروهی از محققان خارجی برای پی بردن به راز شمع بخشی از سازه اصلی را خراب کردند و پس از آن شمع خاموش شده است. البته در حال حاضر شمعی وجود ندارد و شمع اسرار آمیز حمام ربوده شده است.
تا 20 سال پیش هنوز از این بنا به عنوان حمام استفاده می شده و پس از آن تعطیل شده و بعد از گذشت 10 سال از تعطیلی حمام، سازمان میراث فرهنگی آن را در اختیار گرفته و از سال 86 زیر نظر این سازمان مرمت و بازسازی آن آغاز شده است.
سال هاست که نظرات مختلفی درباره چگونی عملکرد این شمع و مهندسی آن ارائه شده اما تا به حال نظریه ای که قابل قبول بوده این است که «یک سیستم سفالینه لوله کشی زیرزمینی در حد فاصل آبریزگاه مسجد جامع و این حمام وجود داشته که با روش مکش طبیعی، گازهایی مانند متان و اکسیدهای گوگردی را به مشعل خزینه حمام هدایت می‌کرده و این گازها به عنوان منبع گرما در مشعل خزینه می ‌سوخته است.» همسایه های قدیمی این حمام گفته اند که در پشت حمام مرداب دست سازی وجود داشته که فاضلاب به آن ریخته و احتمالاً گاز مورد نیاز از همین مرداب تأمین می شده است. احتمال دیگر اینکه این گازها به طور مستقیم از مواد زاید دفع شده در خود حمام به دست می آمده است.
در طی مرمت خانه شیخ بهایی که در نزدیکی این حمام قرار دارد در کف زمین تنپوشه‌ های سفالی و چاه ‌های مرتبطی پیدا شده که احتمالاً مربوط به طراحی حمام است.
همچنین بررسی های باستان شناسی نشان داده که به وسیله ی لوله‌ های جمع آوری فاضلاب، فاضلاب شهر اصفهان وارد خزینه حمام می شده است. در واقع شیخ بهایی با محاسبات دقیق خود، خزینه حمام را به گونه ای طراحی کرده که فاضلاب تبدیل به گاز شود. لجن های ته نشین شده در این مکان هم برای تولید بیوگاز استفاده می شده است. در واقع شیخ بهایی با مشخص کردن حجم لجن مورد نیاز برای تولید بیوگاز، کاری کرده که گاز تولید شده شعله های مخزن آب را همیشه گرم نگه دارد.
نکته دیگر اینکه روغنی که از عصارخانه شیخ بهایی (که در نزدیکی حمام است) می چکید به کمک گاز متان (حاصل از فاضلاب مسجد جامع) موجب روشن شدن شمع و گرم شدن آب می شده است. بنابراین سیستم این حمام «دم و گاز» است.

اما اینکه شمع این حمام از چه جنسی بوده که توانسته سال ها روشن بماند و حمام را گرم نگه دارد، راز دیگری است. گفته می شود شمع از جنس طلا بوده و همین باعث سرقت آن شده است. البته در سال های اخیر یک مخترع مشهدی پس از 300 سال راز دیگری از این حمام را کشف کرده و معتقد است مخزن آب حمام از جنس طلا بوده و به دلیل رسانایی بالای طلا، آب حمام با یک شمع برای مدت طولانی گرم می مانده. در واقع با کمک طلا انرژی کمی دریافت و گرمای بسیاری منتقل می شده است. او معتقد است شیخ بهایی برای جلوگیری از سرقت، جنس مخزن را نگفته است. البته این مخترع طرح شبیه سازی حمام را با کمک مخزن مسی انجام داده است.
این حمام در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، کوچه شیخ بهایی (محله در دست) قرار دارد.
ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :
آدرس الکترونیکی:


کانون ارتباطات و تبلیغات فرا