تَرجیع‌ بَند
یکی از قالب های شعری تَرجیع ‌بَند است که از یک بخش ثابت و چند بخش متغیر تشکیل می شود. بخش ثابت را «ترجیع» یا «برگردان» و بخش متغیر را «خانه» یا «رشته» می گویند. هر خانه می تواند قافیه ای جداگانه داشته باشد در صورتی که بیت ترجیع در همه بخش های شعر یکسان و ثابت است. هر خانه از ۵ تا ۲۵ بیت (گاه کمتر یا بیشتر) تشکیل شده. از این قالب می توان در موضوعاتی مانند مدح و ستایش (مدح امامان و بزرگان دین، مدح شاهان و امیران، مدح طبیعت)، عشق (عشق زمینی و عشق الهی) و عرفان استفاده کرد. قدیمی ترین ترجیع بند از فرخی سیستانی و معروف ترین ترجیع ‌بندها از هاتف اصفهانی و سعدی است.

ترجیع بند: از سعدی
ای سرو بلند قامت دوست وه وه که شمایلت چه نیکوست

در پای لطافت تو میراد هر سرو سهی که بر لب جوست

نازک بدنی که می‌نگنجد در زیر قبا چو غنچه در پوست

مه پاره به بام اگر برآید که فرق کند که ماه یا اوست؟

آن خرمن گل نه گل که باغست نه باغ ارم که باغ مینوست

آن گوی معنبرست در جیب یا بوی دهان عنبرین بوست

در حلقهٔ صولجان زلفش بیچاره دل اوفتاده چون گوست

می‌سوزد و همچنان هوادار می‌میرد و همچنان دعاگوست

خون دل عاشقان مشتاق در گردن دیدهٔ بلاجوست

من بندهٔ لعبتان سیمین کاخر دل آدمی نه از روست

بسیار ملامتم بکردند کاندر پی او مرو که بدخوست

ای سخت دلان سست پیمان این شرط وفا بود که بی‌دوست

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم

نکته:
1- ای سرو بلند قامت دوست وه وه که شمایلت چه نیکوست . . . : خانه یا رشته
2- بنشینم و صبر پیش گیرم دنبالهٔ کار خویش گیرم: ترجیع یا برگردان


می توانید در تصویر زیر ترتیب قرار گرفتن قافیه و ابیات در ترجیع بند را ببینید.
ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :
آدرس الکترونیکی:


کانون ارتباطات و تبلیغات فرا