مستزاد
مستزاد در لغت به معنای «افزوده شده» و «زیاد شده» و مشتق کلماتی مانند «زاید» است. در اصطلاح ادبی «به نوعی از شعر که در پایان هر مصراع، عبارتی سجع مانند اضافه شده باشد که از نظر معنا و مفهوم با مصراع هماهنگ اما از نظر وزن متفاوت باشد، مستزاد می گویند.» به عبارت دیگر مستزاد غزلی است که در آخر هر مصراعش کلمه یا جمله ی موزونی اضافه شده است.
البته علاوه بر غزل از دیگر قالب های شعری هم می توان برای مستزاد استفاده کرد.
اولین بار «مسعود سعد سلمان» در قالب مستزاد شعری را در ستایش «سلطان محمود» سرود که با این ابیات شروع می شد:
ای کامگار سلطان، انصاف تو به گیهان گشته عیان
مسعود شهریاری، خورشید نامداری اندر جهان
ای اوج چرخ جایت، گیتی ز روی و رایت چون بوستان»

همان طور که مشاهده می کنید، وزن قطعات مستزاد متفاوت از وزن اصلی شعر است، اما همین قطعات، هم وزن و کوتاه تر از مصراع های اصلی هستند.
شکل قرار گیری ابیات در قالب مستزاد به گونه ی زیر است:

.............................................× ...............+
.............................................× ...............+
.............................................× ...............+
.............................................× ...............+

در ادامه به عنوان نمونه، با هم مستزادی از شاعر معاصر مرحوم «مهدی اخوان ثالث» می خوانیم:

هر که گدای در مشکوی توست پادشاست
شه که به همسایگی کوی توست چون گداست
باغ جهان، موسم اردیبهشت یا بهشت
گر نه ثنا خوان گل روی توست بی صفاست
نرگس گلزار جنان هر که گفت یا شنفت
اینکه که چو چشمان بی آهوی توست بی حیاست
مشک ختن گفت به رنگ و به رو یا به بو
در شمر طره ی هندوی توست بر خطاست
سرو شنیدم که قد آراسته خاسته
مدعی قامت دلجوی توست بد اداست
ای تو مرا قبله ی راز و نیاز در نماز
عیب مکن، روی دل ار سوی توست مبتلاست
گر به نمازی دل من بی خبر یک نظر
منحرف از قبله ی ابروی توست نا رواست
رحم کن، ای دیده رخ زرد من درد من
گر نه امیدش به داروی توست بی دواست


مُستَزاد مشتق کلماتی چون زاید است. این نام به قالبی از قالب های شعر فارسی اطلاق شده‌است و در حقیقت غزلی است که کلمه یا جمله موزون و هماهنگی به آخر تمامی مصرع‌ها اضافه شده‌است.[۱]

مستزاد برای اولین بار توسط مسعود سعد سلمان سروده شد. بعد از او شعرای زیادی به این قالب شعر گفتند. مستزاد مجلس چهارم (در رابطه با وقایع سیاسی مجلس چهارم مشروطیت) که توسط میرزاده عشقی سروده شده‌است از مستزادهای بسیار معروف است.

مطلع مستزاد عشقی

[۲]
این مجلس چارم به خدا ننگ بشر بود دیدی چه خبر بود
هرکار که کردند ضرر روی ضرر بود دیدی چه خبر بود
این مجلس چارم خودمانیم ثمرداشت؟ والله ضرر داشت
صد شکر که عمرش چو زمانه به گذر بود دیدی چه خبر بود

وزن مستزاد نوعی وزن شعر است که پس از هر مصراع آن، مصراع کوتاهی می‌آید.

در شعری که دارای وزن مستزاد است، همه مصرع‌ها دارای وزن یکسان نیستند و تنوع در چیدمان واژه‌ها، منطبق با وزن‌های گوناگونی است که در شعر به کار می‌رود.
ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :
آدرس الکترونیکی:


کانون ارتباطات و تبلیغات فرا