موسیقی ایرانی - بخش دوم
نغمه ها چگونه در دستگاه های موسیقی طبقه بندی می شوند؟
نغمه ها براساس ارتعاش صدا است. ارتعاش مهمترین ویژگی صدا است و در واقع در واقع یک کمیت فیزیکی است که بر مبنای واحدی به نام «هرتز» (Hz) یا «بسامَد» سنجیده می شود. یک صدای موسیقی در واقع ارتعاش منظم یک وسیله قابل ارتعاش (آواز، ساز و . . .) با بسامدی معین است و این بسامد و نسبت میان نت های موسیقی است که نغمه ها را در دستگاه های مختلف طبقه بندی می کند. البته بهتر است بدانید تناسب میان نت ها همیشه ثابت نیست و گاهی می تواند تغییر کند.
تناسب میان نت ها
موسیقی شامل هفت نت است که به ترتیب عبارتند از: دو - رِ - می - فا - سُل - لا - سی. اگر هر کدام از این نت ها را مبنا قرار داده و از آن نت آغاز کرده سایر نت ها را به ترتیب و پشت سر هم بنویسم تا به نت ابتدایی برسیم، آنگاه یک «گام» به وجود خواهد آمد. برای مثال:

Do Re Mi Fa Sol La Si Do

به توالی «هشت» نت، یک گام یا یک «اُکتاو» گویند. از نظر فیزیکی میان هر یک از این نت ها تناسبی از نظر بسامد برقرار است. اولین نت (در اینجا نت Do سمت چپ) را نت «پایه» یا «تونیک» گویند. نام هر گام را از نت پایه آن به دست می آورند، در مثال بالا نام گام، گامDo است. آخرین نت نیز، نت «هنگام» یا «اُکتاو» نامیده می شود. (Do سمت راست)
در هر گام نت ها درجه دارند که اولین نت «درجه ی اول» گفته می شود و این ترتیب ادامه پیدا می کند تا آخرین نت «درجه هشتم» نامیده می شود. در موسیقی دستگاهی ایران، به جای گام از مفهومی دیگر استفاده می شود به نام «دانگ». هر چهار نت یک دانگ را تشکیل می دهند. این دانگ ها و تناسبات میان نت های آنها مبنای تقسیم نغمات به هفت دستگاه و پنج آواز است. برای مثال در دانگ اول دستگاه ماهور چهار نت Sol,La,Si,Do در روندی نزولی مورد استفاده قرار می گیرد. جالب است که بدانید در بعضی از دانگ ها یک نت به نام شاهد وجود دارد. نت «شاهد» نتی است که در هنگام اجرا به صورت پیاپی بر آن تأکید می شود مثل نت Do در دستگاه ماهور.
قبل از معرفی دستگاه های موسیقی، بهتر است با اصطلاح «پرده» و «نیم پرده» نیز آشنا شوید. پرده و نیم پرده دو کلمه بین المللی در موسیقی هستند که معنای فاصله طبیعی میان نت ها را می دهند. در یک گام یا دانگ میان نت ها از نظر بسصامد تناسبی فیریکی وجود دارد که به آن «فواصل طبیعی» می گویند و همان طور که گفتیم در موسیقی بین المللی این فاصله ها پرده و نیم پرده گفته می شوند:
از نت Do پایه تا نت Re: یک پرده
از نت Re تا نت Mi: یک پرده
از نت Mi تا نت Fa: نیم پرده
از نت Fa تا نت Sol: یک پرده
از نت Sol تا نت La: یک پرده
از نت La تا نت Si: یک پرده
از نت Si تا نت Do هنگام: نیم پرده
در مطالب بعدی گام «ماژور» و «مینور» را تعریف و پس از آن دستگاه های موسیقی ایرانی را معرفی می کنیم.
ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :
آدرس الکترونیکی:


کانون ارتباطات و تبلیغات فرا